Điều Trị Và Chăm Sóc Y tế

Việc điều trị cho bệnh nhân Teo đa hệ thống (MSA) thường kết hợp nhiều phương pháp khác nhau, bao gồm sử dụng thuốc, thiết bị chuyên dụng và sự hỗ trợ từ các chuyên gia trị liệu để quản lý các triệu chứng cụ thể.

Điều trị

Vì MSA có tính chất phức tạp, nên phương pháp điều trị hiệu quả nhất là tiếp cận theo nhóm, với sự tham gia của một đội ngũ các chuyên gia y tế và chăm sóc xã hội.

Trong hoàn cảnh lý tưởng nhất, bệnh nhân sẽ được bác sĩ đa khoa của mình hỗ trợ. Bác sĩ sẽ đóng vai trò như một điều phối viên chăm sóc và giới thiệu người bệnh đến các thành viên khác trong nhóm.

Các loại thuốc nào có thể được sử dụng?

Các loại thuốc được kê đơn sẽ khác nhau tùy thuộc vào các triệu chứng của mỗi bệnh nhân. Một loại thuốc có thể có hiệu quả với người này nhưng lại không có tác dụng với người khác. Chuyên gia y tế sẽ là người tìm kiếm sự kết hợp tốt nhất để đáp ứng nhu cầu của mỗi người bệnh. Dưới đây là một số loại thuốc và phương pháp điều trị thường được sử dụng trong điều trị đối với bệnh trong MSA.

Các vấn đề về vận động

Các loại thuốc giúp giảm sự cứng đờ và chậm chạp cũng là những loại được sử dụng trong bệnh Parkinson. Tuy nhiên, các loại thuốc này thường không hiệu quả bằng đối với bệnh Teo đa hệ thống (MSA) và có thể làm trầm trọng thêm các vấn đề về huyết áp. Có thể mất một thời gian để tìm ra loại thuốc phù hợp với người bệnh, và nếu một loại thuốc không hiệu quả, liều lượng thuốc có thể được giảm bớt hoặc ngừng sử dụng theo lời khuyên của chuyên gia.

• Levodopa (Madopar hoặc Sinemet)
• Amantadine (Symmetrel)
• Chất chủ vận Dopamine (có thể được sử dụng kết hợp với Levodopa)

Vật lý trị liệu có thể rất hữu ích và cũng cung cấp cho bạn các mẹo để di chuyển dễ dàng hơn. Chuyên gia vật lý trị liệu cũng có thể hướng dẫn các bài tập cụ thể nhằm giúp ngăn ngừa việc té ngã.

Khó khăn trong việc giữ thăng bằng

Khó khăn trong việc giữ thăng bằng khiến cho người bệnh cảm thấy không an toàn khi di chuyển dọc cầu thang và ở những nơi khác, và thường cảm thấy cần phải bám vào đồ vật để giữ thăng bằng. Các chuyên gia vật lý trị liệu có thể cung cấp lời khuyên và đề xuất các thiết bị giúp bạn di chuyển an toàn. Ví dụ, họ có thể đề xuất vị trí lắp đặt tay vịn hữu ích hoặc nơi đặt ghế cao để hỗ trợ người bệnh khi đứng lên.

Khó khăn trong kiểm soát bàng quang

Các chuyên gia về tiết niệu và kiểm soát tiểu tiện có thể đánh giá triệu chứng của bệnh nhân và đề xuất phương pháp điều trị để giúp kiểm soát các vấn đề về bàng quang.

Người bệnh cũng có thể nhận thấy không thể làm rỗng bàng quang sau khi đi tiểu. Nếu còn sót lại một ít nước tiểu, sẽ dễ dẫn đến nguy cơ nhiễm trùng đường tiết niệu. Hiện tại không có loại thuốc nào hiệu quả, và phẫu thuật bàng quang không được xem là giải pháp tốt nhất để cải thiện tình trạng này.

Cách tốt nhất để cải thiện tình trạng trên là sử dụng kỹ thuật "thông tiểu ngắt quãng" (Intermittent catheterisation), được thực hiện bởi chuyên viên y tế, người chăm sóc hoặc chính người bệnh. Thông tiểu (catheterisation) là quá trình đưa một ống thông tiểu vào bàng quang để giúp nước tiểu thoát ra ngoài. Quá trình này có thể được thực hiện ngắt quãng, rồi kéo từ từ ống ra. Ngoài ra, ống thông có thể được đặt vĩnh viễn, qua niệu đạo hoặc qua thành bụng.

Những người mắc MSA có huyết áp thấp tư thế (postural hypotension) thường sản xuất ít nước tiểu hơn vào ban ngày và nhiều hơn vào ban đêm. Sử dụng những loại thuốc như DDAVP/Desmopressin có thể giúp giảm tiểu đêm. Tuy nhiên, những loại thuốc này thường có tác dụng phụ, do đó cần trao đổi với các chuyên gia để nhận được sự tư vấn cần thiết.

Ngoài ra, có thể cân nhắc việc đặt một bô vệ sinh hoặc bình đi tiểu cạnh giường để đỡ mất thời gian và công sức khi di chuyển vào phòng tắm. Điều này đặc biệt quan trọng nếu bạn có huyết áp thấp (hạ huyết áp tư thế) hoặc dễ bị té ngã. Bạn có thể tham khảo thêm thông tin tại mục 'Kiểm soát tiểu tiện ở bệnh nhân MSA'.

Táo bón

Táo bón là tình trạng phổ biến ở những người mắc bệnh Teo đa hệ thống (MSA). Do do, cần co gang tránh táo bón bất cứ khi nào có thể vì việc rặn có thể ảnh hưởng đến huyết áp và làm các triệu chứng khác trở nên tồi tệ hơn.

Điều quan trọng là phải uống nhiều nước và có một chế độ ăn uống cân bằng. Chế độ ăn giàu chất xơ, đặc biệt là chất xơ từ ngũ cốc, có thể không giúp ích cho việc đi tiêu. Dùng thuốc ngăn ngừa táo bón hằng ngày để duy trì thói quen đi tiêu đều đặn. Có thể sử dụng thuốc đạn (suppositories) để giúp tránh rặn khi đi tiêu. Đối với một số bệnh nhân MSA, tiêu chảy hoặc đi ngoài phân lỏng có thể gây khó chịu.

Có thể tham khảo thêm thông tin cụ thể ở phần 'Quản lý Ruột ở bệnh nhân MSA', hoặc lời khuyên từ các chuyên gia dinh dưỡng.

Chức năng tình dục

Đối với nam giới, rối loạn cương dương (không thể đạt được hoặc duy trì sự cương cứng) thường là một trong những triệu chứng đầu tiên của bệnh Teo đa hệ thống (MSA). Nam giới thường dùng thuốc để giải quyết vấn đề này như sildenafil (Viagra), tadalafil (Cialis) hoặc vardenafil (Levitra). Tuy nhiên, những loại thuốc này có thể làm tình trạng huyết áp xấu đi, vì vậy nên cân nhắc các biện pháp khác. Phụ nữ cũng có thể gặp phải tình trạng giảm ham muốn và suy giảm chức năng tình dục.

Do đó, việc tìm kiếm hỗ trợ chuyên môn về vấn đề này là rất quan trọng; và bạn không nên ngại nói chuyện với bác sĩ. Bác sĩ có thể hỗ trợ và giới thiệu bạn đến chuyên gia nếu cần thiết.

Có thể tham khảo thêm thông tin về vấn đề này ở mục 'Mối quan hệ và Tình dục'.

Chóng mặt

Cảm giác chóng mặt có thể là do huyết áp của bạn bị tụt khi bạn đứng lên hoặc thay đổi tư thế. Tình trạng tụt huyết áp này được gọi là hạ huyết áp tư thế (postural hypotension) hoặc hạ huyết áp thế đứng (orthostatic hypotension).

Có một vài cách để giảm bớt tình trạng này, bao gồm:

• Tăng cường uống nước và bổ sung muối.
• Tập các bài tập chân để giúp máu lưu thông tốt hơn ở bắp chân.
• Tránh thay đổi tư thế đột ngột như đứng dậy quá nhanh.
• Lên kế hoạch cho các khoảng thời gian hoạt động một cách hợp lý.
• Ngoài ra, đai bụng và vớ nén cũng có thể được sử dụng.

Nếu huyết áp bị tụt đáng kể và không thể kiểm soát bằng các phương pháp trên, bác sĩ chuyên khoa có thể đề xuất một số loại thuốc:

• Fludrocortisone: Một loại steroid, dùng với liều rất nhỏ.
• Ephedrine: Có tác dụng nhanh chóng giúp tăng huyết áp; thường uống ba lần một ngày.
• Midodrine: Giúp tăng huyết áp với tốc độ nhanh trong vòng 30–60 phút; thường uống ba lần một ngày và chỉ được kê đơn bởi các bác sĩ chuyên khoa.

Có thể tham khảo thêm thông tin ở mục "Sống chung với Hạ huyết áp tư thế".

Thuốc kháng sinh

Một đợt nhiễm trùng ở người mắc MSA có thể làm tất cả các triệu chứng của bệnh trở nên tồi tệ đột ngột và cần được điều trị kịp thời bằng thuốc kháng sinh. Các bệnh nhiễm trùng phổ biến nhất là nhiễm trùng đường tiết niệu và hô hấp.

Người mắc MSA có thể không bị sốt khi bị nhiễm trùng. Do đó, nếu các triệu chứng của bệnh MSA đột nhiên xấu đi, các chuyên gia y tế và chăm sóc cần luôn xem xét khả năng có nhiễm trùng.

Nuốt

Việc bạn hay bị ho hoặc sặc khi ăn uống có thể là dấu hiệu của khó khăn khi nuốt. Ho là một phản ứng tự nhiên của cơ thể để giúp ngăn thức ăn đi vào phổi và gây nhiễm trùng.

Trong trường hợp lý tưởng nhất, sẽ có một chuyên gia trị liệu về ngôn ngữ đánh giá mức độ an toàn khi nuốt của bạn. Sau đó, họ sẽ cùng với một chuyên gia dinh dưỡng tư vấn cho bạn về loại thực phẩm và chế độ ăn uống phù hợp nhất.

Rối loạn giấc ngủ

Người bệnh MSA có thể gặp phải tình trạng thở không đều vào ban đêm. Việc ngừng thở hoặc thở không đủ sâu (ngưng thở khi ngủ) đôi khi có thể xảy ra và có thể liên quan đến việc ngáy nhiều hơn. Nếu bạn cảm thấy mệt mỏi và uể oải vào ban ngày, đó có thể là dấu hiệu cho thấy bạn bị rối loạn giấc ngủ.

Các nghiên cứu về giấc ngủ có thể được thực hiện tại một trung tâm giấc ngủ để xem tình trạng này ảnh hưởng đến người bệnh như thế nào. Có thể sẽ cần đến sự hỗ trợ hô hấp vào ban đêm từ một thiết bị gọi là Máy tạo áp lực dương liên tục trong đường thở (Continuous Positive Airway Pressure Machine - CPAP). Thiết bị này có thể giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ của người bệnh và có thể mang theo khi đi du lịch ở những nơi có nguồn điện.

Phản ứng về mặt cảm xúc

Các phản ứng về mặt cảm xúc có thể phù hợp trong những tình huống cụ thể, nhưng hành vi hoặc biểu hiện có thể được thể hiện mạnh hơn, rõ ràng hơn hoặc kéo dài hơn bình thường. Tình trạng này được gọi là rối loạn cảm xúc không ổn định (emotional lability). Ví dụ, một người có thể thực sự vui vẻ, nhưng một khi đã cười thì họ có thể không thể ngừng lại hoặc điều chỉnh hành vi của mình. Điều này có thể bao gồm cười (hoặc khóc) quá to, quá nhiều, hoặc quá lâu.

Một người sống chung với bệnh MSA cũng có thể có những phản ứng cảm xúc cực đoan nhưng chân thật, bao gồm buồn bã và đau khổ, tuyệt vọng, thất vọng và cáu kỉnh, giận dữ, lo lắng và trầm cảm, vui vẻ, hạnh phúc và sung sướng.

Hỗ trợ và thiết bị

Có nhiều vật dụng, dụng cụ và thiết bị có thể hữu ích để giúp nguoi benh MSA vượt qua một số khó khăn liên quan đến bệnh MSA. Tuy nhiên, một vài thiết bị trong số đó có thể khá tốn kém, vì vậy nguoi benh va gia dinh nên thảo luận với các chuyên gia trị liệu trước khi mua bất cứ thứ gì.

Ví dụ: nhiều bệnh nhân MSA nhận thấy giọng nói của họ thay đổi vào những thời điểm khác nhau trong ngày hoặc khi họ mệt mỏi. Giọng nói có thể trở nên nhỏ hơn, vì vậy việc sử dụng một máy khuếch đại giọng nói có thể hữu ích.